{"id":191336,"date":"2026-11-10T09:20:46","date_gmt":"2026-11-10T08:20:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/?post_type=recursos&#038;p=191336"},"modified":"2026-11-10T09:20:46","modified_gmt":"2026-11-10T08:20:46","slug":"economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila","status":"publish","type":"recursos","link":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/","title":{"rendered":"Econom\u00eda social y solidaria, de Rafael Chaves \u00c1vila"},"content":{"rendered":"<p>\u00bfEs posible organizar la econom\u00eda de otra manera? Aunque poco visibles, durante dos siglos, millones de personas han demostrado que s\u00ed. Cooperativas, mutualidades, asociaciones y banca social han surgido para dar respuesta a necesidades que ni el mercado ni el Estado resolv\u00edan adecuadamente como trabajar, producir, consumir, ahorrar, acceder a una vivienda o protegerse colectivamente.<\/p>\n<p>Esta obra recorre esas experiencias y muestra que, pese a su diversidad, comparten un mismo ADN basado en la primac\u00eda de las personas, la democracia econ\u00f3mica, la igualdad social y la utilidad colectiva. Pero tambi\u00e9n plantea una pregunta crucial: \u00bfpuede esta econom\u00eda social y solidaria salir de los m\u00e1rgenes y convertirse en una fuerza de transformaci\u00f3n en un contexto marcado por la crisis como el actual, caracterizado por las crecientes desigualdades, la concentraci\u00f3n de poder, la revoluci\u00f3n digital y la crisis clim\u00e1tica? Para lograrlo, debe ganar escala, construir ecosistemas propios, articular actores y coaliciones, impulsar imaginarios colectivos y pol\u00edticas p\u00fablicas transformadoras, y extender sus principios a la econom\u00eda en su conjunto.<\/p>\n<h2>El autor<\/h2>\n<p><a href=\"https:\/\/www.uv.es\/chavesr\/\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\"><strong>Rafael Chaves \u00c1vila<\/strong><\/a> es catedr\u00e1tico de Universidad en el Departamento de Econom\u00eda Aplicada de la Facultad de Econom\u00eda de la Universitat de Val\u00e8ncia. Preside la Comisi\u00f3n Cient\u00edfica de CIRIEC-Espa\u00f1a, fue miembro del Grupo de Expertos en Econom\u00eda Social y Empresas Sociales (GECES) de la Comisi\u00f3n Europea entre 2018 y 2024 y es, desde 2026, miembro observador de la Task Force sobre Econom\u00eda Social y Solidaria de Naciones Unidas (UNTFSSE).<\/p>\n<h2>\u00cdndice<\/h2>\n<ul>\n<li><strong>Cap\u00edtulo 1. La necesidad de otra econom\u00eda<\/strong>\n<ul>\n<li>\u00bfPara qu\u00e9 sirve la econom\u00eda?<\/li>\n<li>Cuando ni el mercado ni el Estado ofrecen respuestas adecuadas<\/li>\n<li>Las personas se organizan para resolver sus propios problemas<\/li>\n<li>La carta robada<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>Cap\u00edtulo 2. De las asociaciones obreras de producci\u00f3n y las cooperativas agrarias a las finanzas \u00e9ticas, las comunidades energ\u00e9ticas y las cooperativas de plataforma: 200 a\u00f1os de experiencia de otra econom\u00eda<\/strong>\n<ul>\n<li>Trabajar: empresas autogestionadas por los trabajadores<\/li>\n<li>Organizar la econom\u00eda popular e informal<\/li>\n<li>Cooperativismo agroalimentario: producir y desarrollar el territorio<\/li>\n<li>Consumidores organizados<\/li>\n<li>Energ\u00eda en manos de las personas, no de los oligopolios<\/li>\n<li>Viviendas para las personas, no para especular<\/li>\n<li>Ahorrar y financiar: banca cooperativa y finanzas \u00e9ticas<\/li>\n<li>Cuidar las personas dependientes desde el tercer sector<\/li>\n<li>Educaci\u00f3n cooperativa<\/li>\n<li>Protegernos colectivamente: mutualismo de previsi\u00f3n social y cooperativismo sanitario<\/li>\n<li>Participaci\u00f3n y solidaridad: voluntariado en acci\u00f3n<\/li>\n<li>Nuevas fronteras en la era de las transiciones clim\u00e1tica y digital<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>Cap\u00edtulo 3. El ADN de la econom\u00eda social: una econom\u00eda para la democracia y la igualdad social<\/strong>\n<ul>\n<li>Diferentes pero iguales, con un ADN compartido basado en la democracia, igualdad social y utilidad social<\/li>\n<li>Un universo de organizaciones diferentes<\/li>\n<li>Una econom\u00eda de gran dimensi\u00f3n presente en todo el mundo<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>Cap\u00edtulo 4. De los m\u00e1rgenes al centro del sistema: la econom\u00eda social como fuerza de transformaci\u00f3n<\/strong>\n<ul>\n<li>Tres funciones sist\u00e9micas y una pluralidad terminol\u00f3gica<\/li>\n<li>Reparar, innovar y transformar<\/li>\n<li>De la fragmentaci\u00f3n, el particularismo y la reactividad a la articulaci\u00f3n, la proactividad y el impulso transformador<\/li>\n<li>Del nivel micro al nivel meso: articulaci\u00f3n, complementariedades y ecosistemas<\/li>\n<li>Exaptaci\u00f3n e isomorfismo institucional invertido<\/li>\n<li>Ganar tambi\u00e9n la batalla de las ideas y de los imaginarios<\/li>\n<li>El papel del Estado y las alianzas entre actores<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>Cap\u00edtulo 5. Impulsar otra econom\u00eda desde las pol\u00edticas p\u00fablicas<\/strong>\n<ul>\n<li>De las pol\u00edticas para la econom\u00eda social a transformar la econom\u00eda desde la econom\u00eda social<\/li>\n<li>Pol\u00edticas de primera y segunda generaci\u00f3n<\/li>\n<li>Otra econom\u00eda es posible y ya est\u00e1 aqu\u00ed<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Autor:<\/strong> Rafael Chaves \u00c1vila<br \/>\n<strong>Editorial:<\/strong> Tirant lo Blanch (Tirant Humanidades), colecci\u00f3n \u00c1gora<br \/>\n<strong>Edici\u00f3n:<\/strong> 1.\u00aa edici\u00f3n, octubre de 2026<br \/>\n<strong>P\u00e1ginas:<\/strong> 156<br \/>\n<strong>Idioma:<\/strong> castellano<br \/>\n<strong>ISBN papel:<\/strong> 9791370387105<br \/>\n<strong>ISBN ebook:<\/strong> 9791370387112<br \/>\n<strong>Formato:<\/strong> papel (impresi\u00f3n bajo demanda) y libro electr\u00f3nico<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/editorial.tirant.com\/es\/ebook\/economia-social-y-solidaria-chaves-rafael-9791370387105\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\"><strong>M\u00e1s informaci\u00f3n y compra en la web de Tirant lo Blanch<\/strong><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00bfEs posible organizar la econom\u00eda de otra manera? El libro de Rafael Chaves \u00c1vila recorre dos siglos de experiencias de econom\u00eda social y solidaria y plantea c\u00f3mo puede convertirse en una fuerza de transformaci\u00f3n.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":191332,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_relevanssi_hide_post":"","_relevanssi_hide_content":"","_relevanssi_pin_for_all":"","_relevanssi_pin_keywords":"","_relevanssi_unpin_keywords":"","_relevanssi_related_keywords":"","_relevanssi_related_include_ids":"","_relevanssi_related_exclude_ids":"","_relevanssi_related_no_append":"","_relevanssi_related_not_related":"","_relevanssi_related_posts":"","_relevanssi_noindex_reason":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[249,246,250,1551,923,1397,927],"tipos":[880],"tematicas":[731],"territorios":[1064],"destacar_noticias":[1160],"class_list":["post-191336","recursos","type-recursos","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","tag-cooperativismo","tag-economia-social","tag-economia-social-y-solidaria","tag-historia-de-la-ess","tag-investigacioness","tag-libros","tag-politicas-publicas","tipos-libro","tematicas-economia-solidaria","territorios-estado-espanol","destacar_noticias-portada"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Econom\u00eda social y solidaria, de Rafael Chaves \u00c1vila - economiasolidaria.org<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"eu_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Econom\u00eda social y solidaria, de Rafael Chaves \u00c1vila - economiasolidaria.org\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00bfEs posible organizar la econom\u00eda de otra manera? El libro de Rafael Chaves \u00c1vila recorre dos siglos de experiencias de econom\u00eda social y solidaria y plantea c\u00f3mo puede convertirse en una fuerza de transformaci\u00f3n.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"economiasolidaria.org\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Reas_Red-154018621410405\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/portada-economia-social-y-solidaria-rafael-chaves.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"360\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"511\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Reas_Red\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/recursos\\\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/recursos\\\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\\\/\",\"name\":\"Econom\u00eda social y solidaria, de Rafael Chaves \u00c1vila - economiasolidaria.org\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/recursos\\\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/recursos\\\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/portada-economia-social-y-solidaria-rafael-chaves.jpg\",\"datePublished\":\"2026-11-10T08:20:46+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/recursos\\\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu-ES\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/recursos\\\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu-ES\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/recursos\\\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/portada-economia-social-y-solidaria-rafael-chaves.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/portada-economia-social-y-solidaria-rafael-chaves.jpg\",\"width\":360,\"height\":511,\"caption\":\"Portada del libro \u00abEconom\u00eda social y solidaria\u00bb, de Rafael Chaves \u00c1vila (Tirant Humanidades, colecci\u00f3n \u00c1gora)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/recursos\\\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/eu\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Recursos\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/recursos\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Econom\u00eda social y solidaria, de Rafael Chaves \u00c1vila\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/\",\"name\":\"economiasolidaria.org\",\"description\":\"El portal de la Econom\u00eda Solidaria\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.economiasolidaria.org\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu-ES\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Econom\u00eda social y solidaria, de Rafael Chaves \u00c1vila - economiasolidaria.org","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/","og_locale":"eu_ES","og_type":"article","og_title":"Econom\u00eda social y solidaria, de Rafael Chaves \u00c1vila - economiasolidaria.org","og_description":"\u00bfEs posible organizar la econom\u00eda de otra manera? El libro de Rafael Chaves \u00c1vila recorre dos siglos de experiencias de econom\u00eda social y solidaria y plantea c\u00f3mo puede convertirse en una fuerza de transformaci\u00f3n.","og_url":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/","og_site_name":"economiasolidaria.org","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Reas_Red-154018621410405","og_image":[{"width":360,"height":511,"url":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/portada-economia-social-y-solidaria-rafael-chaves.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@Reas_Red","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/","url":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/","name":"Econom\u00eda social y solidaria, de Rafael Chaves \u00c1vila - economiasolidaria.org","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/portada-economia-social-y-solidaria-rafael-chaves.jpg","datePublished":"2026-11-10T08:20:46+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu-ES","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu-ES","@id":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/portada-economia-social-y-solidaria-rafael-chaves.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/portada-economia-social-y-solidaria-rafael-chaves.jpg","width":360,"height":511,"caption":"Portada del libro \u00abEconom\u00eda social y solidaria\u00bb, de Rafael Chaves \u00c1vila (Tirant Humanidades, colecci\u00f3n \u00c1gora)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/economia-social-y-solidaria-de-rafael-chaves-avila\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Recursos","item":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/recursos\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Econom\u00eda social y solidaria, de Rafael Chaves \u00c1vila"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/#website","url":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/","name":"economiasolidaria.org","description":"El portal de la Econom\u00eda Solidaria","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu-ES"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/recursos\/191336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/recursos"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/recursos"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=191336"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/recursos\/191336\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":191372,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/recursos\/191336\/revisions\/191372"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/191332"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=191336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=191336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=191336"},{"taxonomy":"tipos","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/tipos?post=191336"},{"taxonomy":"tematicas","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/tematicas?post=191336"},{"taxonomy":"territorios","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/territorios?post=191336"},{"taxonomy":"destacar_noticias","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.economiasolidaria.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/destacar_noticias?post=191336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}